Hicri Takvim Nedir? Hicri Aylar ve Miladi Takvimden Farkları
Ramazan, kandiller ve bayramlar her yıl miladi takvimde farklı günlere denk gelir. Bunun sebebi Hicri takvimdir. Hicri takvimin nasıl işlediğini, aylarını ve tarihçesini sade bir dille anlatıyoruz.
- Hicri takvim, Ay'ın Dünya etrafındaki dolanımına dayanan bir ay (kameri) takvimidir.
- Hicri yıl 12 aydan oluşur ve 354 veya 355 gün sürer; güneş yılından yaklaşık 11 gün kısadır.
- Takvimin başlangıcı, Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği yıldır (622).
- Bu yüzden Ramazan ve bayramlar her yıl yaklaşık 11 gün öne gelir ve yaklaşık 33 yılda bütün mevsimleri dolaşır.
Hicri takvim, Ay'ın Dünya etrafındaki dolanımını esas alan ve Müslümanların dinî gün ve ibadetlerini belirlemekte kullandığı takvimdir. Başlangıcı Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicretine dayandığı için "Hicri" adını alır. Ramazan, kandiller ve bayramların miladi takvimde her yıl farklı günlere düşmesinin sebebi de bu takvimdir. Bu yazıda Hicri takvimin nasıl işlediğini, aylarını ve miladi takvimden farklarını anlatıyoruz.
Hicri takvim nasıl işler?
Hicri takvim bir kameri (ay) takvimdir. Her ay, yeni hilalin görünmesiyle başlar. Ay'ın bir evreden aynı evreye dönmesi ortalama 29,5 gün sürdüğü için Hicri aylar 29 ya da 30 gün çeker. On iki aydan oluşan Hicri yıl ise 354 veya 355 gündür.
Miladi takvim ise güneş yılına dayanır ve 365 veya 366 gündür. İki takvim arasındaki yaklaşık 11 günlük fark her yıl birikir. Sonuç olarak Hicri aylar, miladi takvimde her yıl yaklaşık 11 gün öne gelir ve yaklaşık 33 yılda bütün mevsimleri dolaşır. Ramazan'ın bazı yıllarda uzun yaz günlerine, bazı yıllarda kısa kış günlerine denk gelmesi bundandır.
Hicri aylar
| Sıra | Ay | Öne çıkan gün ve geceler |
|---|---|---|
| 1 | Muharrem | Hicri yılbaşı (1 Muharrem), Aşure günü (10 Muharrem) |
| 2 | Safer | – |
| 3 | Rebîülevvel | Mevlid Kandili (12 Rebîülevvel gecesi) |
| 4 | Rebîülâhir | – |
| 5 | Cemâziyelevvel | – |
| 6 | Cemâziyelâhir | – |
| 7 | Recep | Üç ayların başlangıcı, Regaib Kandili, Miraç Kandili |
| 8 | Şaban | Berat Kandili |
| 9 | Ramazan | Oruç ayı, Kadir Gecesi |
| 10 | Şevval | Ramazan Bayramı (1-3 Şevval) |
| 11 | Zilkade | – |
| 12 | Zilhicce | Arefe (9 Zilhicce), Kurban Bayramı (10-13 Zilhicce) |
Muharrem, Recep, Zilkade ve Zilhicce, Kur'an'da savaşın yasaklandığı "haram aylar" olarak anılır. Mübarek gün ve gecelerin tam olarak hangi tarihlere denk geldiğini mübarek gün ve geceler yazımızda ayrıntılı anlattık.
Hicri takvimin tarihçesi
İslam'dan önce Araplar ayları adlarıyla kullanıyor, yılları önemli olaylara göre anıyordu. Hz. Ömer'in halifeliği döneminde, devlet yazışmalarında tarih karmaşasını önlemek için ortak bir takvim kabul edildi. Başlangıç olarak Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği yıl seçildi ve o yılın Muharrem ayının ilk günü (miladi 16 Temmuz 622) Hicri takvimin başlangıcı kabul edildi.
Bu yüzden Hicri yıl sayısı, miladi yıl sayısından yaklaşık 579-580 eksiktir; ancak Hicri yıllar daha kısa olduğu için aradaki fark her yıl biraz azalır.
Hicri ayın başlangıcı nasıl belirlenir?
Geleneksel yöntemde ay, yeni hilalin gözle görülmesiyle başlar. Bugün birçok kurum hilalin görülebilirliğini astronomik hesapla önceden belirler. Diyanet İşleri Başkanlığı, 2016'da İstanbul'da düzenlenen Uluslararası Hicri Takvim Birliği Kongresi'nin kararları doğrultusunda hesaba dayalı bir takvim uygular ve dinî günleri yıllar öncesinden ilan eder. Farklı ülkelerde Ramazan'ın ve bayramın bir gün farkla başlamasının sebebi, hilal gözlemi ile hesap yöntemi arasındaki bu tercih farklılıklarıdır.
Hicri takvimde gün akşam başlar
Hicri takvimde gün, güneşin batışıyla başlar. Bu yüzden kandil geceleri, kutlandıkları günün bir önceki akşamıdır. Örneğin Berat Kandili, Şaban'ın 14. gününü 15. gününe bağlayan gecedir. Ramazan'ın ilk teravihi de Ramazan'ın ilk gününden önceki akşam kılınır.
Ezan Alarmı'nda Hicri takvim
Ezan Alarmı'nın ana ekranında her gün miladi tarihin yanında Hicri tarih de görünür. Hicri takvim ekranında mübarek gün ve geceleri listeleyebilir, bunlardan bir gün önce hatırlatma alabilirsiniz. Böylece kandil gecelerini ve Ramazan'ın başlangıcını önceden bilir, hazırlığınızı yaparsınız.
Sonuç
Hicri takvim, Ay'ın hareketlerine dayanan, 354-355 günlük yıllardan oluşan bir takvimdir. Başlangıcı hicret yılına dayanır ve dinî gün ve gecelerin belirlenmesinde kullanılır. Miladi takvimden yaklaşık 11 gün kısa olduğu için Ramazan ve bayramlar her yıl öne gelir. Hicri tarihi günlük olarak takip etmek, mübarek günleri kaçırmamanın en kolay yoludur.
Sık sorulan sorular
Hicri takvimde gün ne zaman başlar?
Hicri takvimde gün güneşin batışıyla başlar. Bu yüzden kandiller, kutlandığı günün öncesindeki akşamdan başlar; örneğin Kadir Gecesi, Ramazan'ın 27. gününe bağlanan gecedir.
Hicri aylar neden 29 veya 30 gün sürer?
Ay'ın bir hilalden diğerine dolanımı ortalama 29,5 gün sürer. Bu yüzden Hicri aylar 29 veya 30 gün çeker ve yıl toplamda 354 veya 355 gündür.
Hicri takvim ile Rumi takvim aynı şey mi?
Hayır. Rumi takvim, Osmanlı'da mali işlerde kullanılmış, güneş yılına dayanan bir takvimdir. Hicri takvim ise Ay'ın hareketlerine dayanır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Takvim ve Hicret maddeleri
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Dinî günler takvimi
- Diyanet İşleri Başkanlığı, 2016 Uluslararası Hicri Takvim Birliği Kongresi sonuç bildirgesi
Dinî hükümlere ilişkin bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel durumunuza özel sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Din İşleri Yüksek Kurulu sayfalarına veya bölgenizdeki müftülüğe başvurabilirsiniz.